پايگاه اطلاع رساني دفتر آيت الله العظمي شاهرودي دام ظله
ArticleID PicAddress Subject Date
{ArticleID}
{Header}
{Subject}

{Comment}

 {StringDate}
 
 
 
Wednesday 17 July 2019 - الأربعاء 13 ذو القعدة 1440 - چهارشنبه 26 4 1398
 
 
 
 
 
 
 
 
  • احكام و پرسشهاي مربوط به اعتكاف  
  • ارسال به دوستان
  •  
  •  
  • پرسش و پاسخ درمورد اعتكاف، توسط حضرت آية اللّه‏ العظمى سید محمد حسینی شاهرودى دام ظله


     بسم اللّه‏ الرحمن الرحيم
    الحمد للّه‏ رب العالمين والصلاة والسلام على نبيّنا محمّد و  آله الطيبين الطاهرين واللعنة على أعدائهم أجمعين


    «وعهدنا إلى ابراهيم واسمعيل أن طهّرا بيتي»
    «للطائفين والعاكفين والركّع السجود»


    از آنجا كه عمل مستحب اعتكاف در چند سال اخير مورد استقبال مومنين و خصوصا جوانان متدين قرار گرفته ، و در رابطه با اين مستحب سؤالات مختلفى براى معتكفين پيش مى‏آيد ، لذا بر آن شديم تا پرسشهايى را كه در اين زمينه به دفتر حضرت آية اللّه‏ العظمى شاهرودى دام ظله ارسال گرديده، در جزوه ه‏اى جداگانه در اختيار برادران و خواهران قرار دهيم ، باشد كه مورد قبول ايزد منان قرار گيرد .


    والسلام عليكم ورحمة اللّه‏ وبركاته دفتر آية اللّه‏ العظمى شاهرودى دام ظله


    شرائط
         بلوغ
    سؤال 1 :  آيا اعتكاف كودك مميّز صحيح است ؟
    جواب : در صورتى كه بتواند قصد قربت كند صحيح است .

         ايمان و اسلام
    سؤال 2 : آيا « ايمان » شرط اعتكاف است يا « اسلام » ؟
    جواب : اسلام از شرائط صحت اعتكاف است ، و ايمان به أئمه عليهم‏السلاماز شرائط قبولى است .

         اعتكاف زنان
    سؤال 3 : آيا زنها هم مى‏توانند معتكف شوند ؟ واگر در روزهاى عادت ، قرص بخورند ( تا از حالت عادت خارج شده و روزه آنها صحيح باشد ) ومعتكف شوند چه صورتى دارد؟
    جواب : زن مى‏تواند با اذن شوهر اعتكاف كند و در صورتى كه قرص بخورد و حيض نشود اعتكاف او صحيح است .

    سؤال 4 : آيا زن بايد براى اعتكاف از شوهرش اجازه بگيرد ؟ حتى اگر معتكف شدن او با حق شوهر منافات نداشته باشد ؟
    جواب : در صورتيكه اعتكاف منافات با حق زوج دارد اذن او معتبر است ، ولى اگر اعتكاف منافات با حق زوج ندارد اذن او شرط نيست .

         اعتكاف فرزند
    سؤال 5 : آيا فرزند بايد براى اعتكاف از والدين خود اجازه بگيرد ؟ حتى اگر معتكف شدن او موجب اذيت وآزار يا زحمت آنها نباشد ؟
    جواب : در فرض مزبور لازم نيست اذن والدين ولى اگر معتكف شدن او موجب اذيت والدين ( از باب شفقت بر فرزند شود ) اعتكاف نكند .
     
    نيت
         قصد عبادات ديگر سؤال 6 : آيا در اعتكاف نيازى به قصد نمودن عبادات ديگر هم ( علاوه بر اعتكاف ) هست ؟
    جواب : قصد ماندن در مسجد قربة إلى اللّه‏ كافى است اگر چه احتياط مستحب آنست كه قصد فعل عبادتى چون نماز و دعا و غيره بكند .

         قصد وجه
    سؤال 7 : آيا در اعتكاف واجب ومستحب ، قصد وجوب يا استحباب لازم است ؟
    جواب : قصد وجوب در واجب و يا استحباب در مستحب لازم نيست .

    سؤال 8 : اگر از روى اشتباه ، براى اعتكاف واجب نيت استحباب نمايد ( يا بالعكس ) ، تكليف چيست ؟
    جواب : اشكالى ندارد مگر آنكه به نحو تقييد باشد ، مثلاً قصد وجوب كند به طورى كه اگر مستحب باشد
    آنرا انجام نمى‏داد و در واقع مستحب باشد .

         تجديد نيت در روز سوم
    سؤال 9 : آيا تجديد نيت در روز سوم اعتكافِ مستحب ، لازم است ؟
    جواب : گر چه اعتكاف در روز سوم واجب مى‏شود ، لكن لازم نيست تجديد نيت ، به اين معنا كه قصد وجوب كند ، بلكه اگر قصد استحباب در اول اعتكاف مستحب كرد كافى است ، مانند نماز مستحبى كه به مجرّد شروع اتمام آن واجب مى‏شود بنابر مشهور ، لكن لازم نيست قصد وجوب بعد ازشروع در مستحب كند .

         زمان نيت
    سؤال 10 : زمان نيت اعتكاف چه وقتى مى‏باشد ؟ وآيا اول شب مى‏شود نيت كرد ؟
    جواب : گرچه شرط صحّت اعتكاف ، روزه در روزهاى آن است ولى مى‏تواند به مجرّدى كه شب اول وارد مسجد شد نيت اعتكاف كند و تا سه روز اين نيت را ادامه دهد ، يعنى اعتكاف او سه شب و سه روز شود، و مى‏تواند اول فجر روز اول نيت اعتكاف كند ، چنانچه
    نيت روزه را هم از اول فجر مى‏كند و دو شب و سه روز نيت اعتكاف را ادامه دهد ، و مى‏تواند در شب اول نيت كند كه از اول فجر اعتكاف مى‏كنم و بر همين نيت بماند به طورى كه اگر اول فجر روز اول خوابش برده باشد نيتى را كه شب كرده كافى باشد على الأظهر .

         نيابت
    سؤال 11 : آيا اعتكاف را به نيابت از كسى كه مرده است و يا به نيابت از كسى كه زنده است مى‏توان انجام داد ؟
    جواب : به نيابت از مرده صحيح است اما نيابت از زنده مشكل است و مى‏تواند به رجاء مطلوبيت از زنده نيابت كند .

         اشتراط در نيت اعتكاف
    سؤال 12 : آيا انسان مى‏تواند از آغاز ، هنگام نيت ، شرط كند كه اگر برايش اتفاقى افتاد يا مشكلى پيش آمد - مثلاً بگويد اگر هوا سرد شد - اعتكاف را رها مى‏كنم ؟ حتى در روز سوم ؟ آيا لازم است اتفاق يا مشكل خاصى را در نظر بگيرد يا نيازى نيست ؟
    جواب : انسان مى‏تواند در آغاز هنگام نيت شرط رجوع كند اگر پيش آمدى عارض شد ، حتى در روز سوم ، ولازم نيست اتفاق و پيش آمد خاصى را در نظر بگيرد ، لكن شرط رجوع مطلقاً حتى اگر پيش آمدى نشود مشكل است .

    سؤال 13 : آيا در اعتكاف نذرى ، انسان مى‏تواند هنگام خواندن صيغه نذر شرط كند كه اگر مانعى پيش آمد اعتكاف را رها مى‏كنم ؟
    جواب : آرى مى‏تواند و لازم نيست در نيت اعتكاف شرط كند ، گر چه أحوط است .

    سؤال 14 : آيا معتكف مجاز است كه در هنگام نيت شرط كند كه « هر وقت خواست » ( حتى در روز سوم ) از اعتكاف برگردد؟ اگر بعد از نيت ، حكم شرط خود را ساقط نمود ، آيا شرط او ساقط مى‏شود يا خير؟
    جواب : مى‏تواند شرط كند هر وقت پيش آمدى شد اعتكاف را رها كند ولى شرط رها كردن مطلقاً ولو اينكه عارضى نباشد مشكل است و اما اسقاط شرط بعد از آنكه در نيت شرط رجوع كرد اثرى ندارد و شرط او به حال خود باقى است ، و اگر عارضى پيش آمد می تواند اعتكاف را رها كند .
     
    اقسام روزه در اعتكاف
         روزه مستحب ، واجب و استيجارى 

    سؤال 15 : آيا هر گونه روزه ، ولو استيجارى و . . . براى اعتكاف كافى مى‏باشد ؟
    جواب : هر گونه روزه چه مستحب و چه واجب و چه استيجارى براى اعتكاف كافى است .

         روزه نذرى واستيجارى
    سؤال 16 : اگر شخصى نذر كند كه در ايام معيّنى معتكف شود ، آيا مى‏تواند در همان ايام روزه نذرى يا استيجارى بر عهده او باشد ، مى‏تواند در همان اعتكاف ، روزه نذرى يا اجاره‏اى خود را بجا آورد ؟ اگر نذر اعتكاف بدين گونه بوده است كه روزه براى اعتكاف يا به خاطر اعتكاف باشد ، آيا كفايت از روزه نذرى يا استيجارى مى‏كند ؟
    جواب : در صورتى كه فقط نذر اعتكاف كرده مى‏تواند روزه استيجارى يا نذرى در ايام اعتكاف منذور بياورد ، ولى اگر اعتكاف و روزه را باهم نذر كند نمى‏تواند روزه استيجارى در آن ايام بياورد و نيزاگر در نذرِ اعتكاف ، قصد كرده كه روزه براى اعتكاف يا به خاطر اعتكاف باشد كفايت از روزه نذرى ديگر يا اجاره‏اى نمی كند .

         روزه نذرى در سفر
    سؤال 17 : آيا انسان مى‏تواند نذر كند كه در سفر روزه بگيرد ؟
    جواب : آرى مى‏تواند ، مثلاً اگر نذر كند روز شنبه را در سفر روزه بگيرد ، نذر او منعقد است و بايد در سفر روزه بگيرد .

    سؤال 18 : آيا در حين مسافرت مى‏شود روزه در سفر را نذر كند ؟
    جواب : فرقى نيست بين اينكه در شهر خود نذر كند كه در سفر روزه بگيرد ، يا در اثناء مسافرت نذر روزه در سفر كند ، كه در هر حال بايد به نذر عمل كند .

    سؤال 19 : شخصى نذر كرده در ايام البيض ماه رجب ، در مسجد مقدس جمكران معتكف شود و نذر كرده در فرض مسافرت روزه بگيرد ، آيا نذرش منعقد شده است ؟ آيا اعتكاف او صحيح است ؟ ( هر چند مسافر باشد ) .
    جواب : در فرض مزبور روزه و اعتكافش صحيح است ( اگر فقط نذر كرده ايام البيض رجب را در سفر روزه بگيرد مى‏تواند همان ايام اعتكاف كند ) .

    سؤال 20 : شخصى براى درك فضيلت اعتكاف در مشهد مقدّس ، بعد از رسيدن به مشهد بدون قصد اقامت ، نذر كرده سه روز روزه بگيرد ، آيا چنين نذرى صحيح است ؟
    جواب : آرى صحيح است و بايد روزه بگيرد .

     
    مدت اعتكاف
         اعتكاف بيش از سه روز سؤال 21 : آيا بيشتر از سه روز مى‏توان اعتكاف كرد ، به طورى كه آن زياده بخشى از يك روز يا بخشى از يك شب باشد ؟
    جواب : مى‏تواند بيشتر از سه روز اعتكاف كند حتى اگر زيادى بخشى از شب باشد ، اما نسبت به روز احتياطاً يك روز كامل اضافه كند كه روزه در آن صحيح باشد زيرا شرط اعتكاف ، روزه در روزهاى آن است ، و در صورتى كه پنج روز اعتكاف كرد اعتكاف روز ششم بر او واجب مى‏شود .

         اعتكاف كمتر از سه روز
    سؤال 22 : آيا نذر اعتكاف كمتر از سه روز وهمچنين نذر اعتكاف معيّنى كه روز سوم آن عيد قربان يا عيد فطر شد ، منعقد مى‏شود ؟
    جواب : چون اعتكاف كمتر از سه روز صحيح نيست ، لذا نذر اعتكاف كمتر از سه روز صحيح نيست در صورتيكه نذر او مقيّد به عدم زيادى باشد ، اما اگر نذر كرد دو روز اعتكاف كند و مقيّد نكرد به عدم زيادى ، نذر او منعقد است وواجب است يك روز اضافه كند ، واما نذر اعتكاف معيّنى كه روز سوم آن عيد قربان يا فطر است صحيح نيست مطلقاً .

         منظور از روز در اعتكاف
    سؤال 23 : منظور از روز در اعتكاف چيست ؟ آيا پايان روز غروب آفتاب است يا مغرب ؟
    جواب : روز از اول فجر تا مغرب كه ذهاب حمره مشرقيّه است حساب مى‏شود كه همان وقت روزه است ، ولى اعتكاف دو شب متوسط كه در بين سه روز است در اعتكاف داخل مى‏باشد و بايد نيت اعتكاف را در آن داشته باشد .

         انفصال بين روزها
    سؤال 24 : اگر كسى نذر كند سه روز منفصل اعتكاف كند آيا نذرش منعقد مى‏شود ؟ نذر اعتكاف كمتر از سه روز چه ؟
     
    جواب : در صورتى كه در نذر مقيّد كند كه در بين روزهاى منفصل يا بعد از آن معتكف نباشد نذرش صحيح نيست ، ولى اگر فقط سه روز منفصل نذر كرده ، مثلاً نذر كرده شنبه و دوشنبه و چهار شنبه اعتكاف كند ، نذر او منعقد مى‏باشد و بايد روزهاى شنبه و يكشنبه و دوشنبه و سه‏شنبه و چهارشنبه و نيز براى تكميل روز پنج شنبه را هم اعتكاف كند .

    سؤال 25 : آيا در تحقق اعتكاف ، سه روز ناپيوسته كافى است ؟
    جواب : كافى نيست .
     
    مكان اعتكاف
         اعتكاف در مسجد جامع و غير آن سؤال 26 : آيا اعتكاف در مسجد جامع صحيح است ؟ اعتكاف در غير مسجد جامع چگونه است ؟
    جواب : اعتكاف بايد در مسجد جامع باشد و در مسجد محلّه يا بازار صحيح نيست ، و بعضى فقهاء اعتكاف را مختص به مساجد أربعه مى‏دانند كه أحوط استحبابى است .

         تعريف مسجد جامع
    سؤال 27 : تعريف مسجد جامع چيست ؟
    جواب : مراد از مسجد جامع ، مسجدى است كه اهل شهر همگى در آن حاضر شوند ونماز جماعت در آن اقامه شود ومختص به محله يا قبيله‏اى نباشد ، مانند مسجد امام حسن عسكرى  عليه‏السلام در قم .

         تعدّد مساجد جامع در يك شهر
    سؤال 28 : ملاك در تعيين مسجد جامع چيست ؟ آيا ممكن است تعداد مساجد جامع يك شهر يا روستا متعدّد باشد ؟ آيا مساجد جامع ممكن است به هم خيلى نزديك باشند ؟ 
    جواب : ممكن است مسجد جامع در يك شهر متعدّد باشد و به هم نزديك باشند .

         مسجد جامع در هر محلّه
    سؤال 29 : آيا در تهران بزرگ در مسجد جامع هر محلّه مى‏توان اعتكاف كرد ؟
    جواب : اگر مختص به اهل محله نباشد بلكه نوعاً اهل شهر از همه جا براى نماز مى‏آيند و در آن نماز جماعت اقامه شود ، مسجد جامع است واعتكاف در آن صحيح است .

         راه‏هاى شناخت مسجد جامع
    سؤال 30 : جامع بودن مسجد را از چه راهى مى‏توان فهميد ؟ آيا با حكم حاكم ، جامع بودن مسجد معلوم مى‏شود ؟
     
    جواب : يا خود انسان بداند كه مسجد مختص به محلّه يا بازار يا قبيله خاصّى نيست و اهل شهر همه براى نماز جماعت در آن حاضر مى‏شوند ، يا دو شاهد عادل بگويند ويا شايع باشد به طورى كه انسان اطمينان كند ، ولى به حكم حاكم شرع ثابت نمى‏شود مگر موجب اطمينان شود ، و جامع بودن مسجد امر تعبّدى نيست كه با حكم حاكم ثابت شود .

         اعتكاف در غير مسجد جامع
    سؤال 31 : آيا اعتكاف در غير مساجد جامع ، مثل نمازخانه و مساجد دانشگاه‏ها رجاءاً اشكال دارد يا نه ؟ در صورت صحت ، آيا احكام اعتكاف از قبيل ترك محرمات جارى مى‏شود يا خير ؟
    جواب : در صورتى كه مسجد نباشد اعتكاف صحيح نيست وچون احتمال صحّت هم داده نمى‏شود لذا به رجاء مطلوبيت هم درست نيست ، ولى اگر مسجد باشد لكن شك در جامع بودن داريم مى‏توان به قصد رجاء اعتكاف كرد وبايد از محرمات اعتكاف دورى  كرد احتياطاً .

         اعتكاف در غير وطن
    سؤال 32 : آيا انسان مى‏تواند نذر كند كه در شهر ديگرى معتكف شود ؟
    جواب : آرى وبايد در آن شهر قصد اقامت ده روز كند و در مسجد جامع آن شهر اعتكاف كند .

         مكان غصبى
    سؤال 33 : آيا اعتكاف كسى كه جاى شخص ديگرى را غصب كرده يا عمداً بر فرش غصبى نشسته ، صحيح است ؟
    جواب : اگر بر روى فرش غصبى نشسته باشد و نيز اگر جائى از مسجد را كه غير او سابقاً اشغال كرده بود ، غصب كرده باشد أقوى صحت اعتكاف است ، اگر چه بعضى گفته‏اند اعتكافش باطل مى‏شود .

    سؤال 34 : اگر جاى كسى را كه معتكف بوده غصب كند ،فرموده‏اند اعتكاف او باطل است ، حال اگر جاهل بود يا عامد بود ولى حال پشيمان شده و جاى خود را عوض كند ، اعتكاف او صحيح است يا خير ؟ در صورت عمد آيا كفاره دارد يا خير ؟
    جواب : در صورت جهل به غصبيّت ، اعتكاف او صحيح است ودر صورت عمد أقوى صحت اعتكاف است اگر چه كار حرامى انجام داده .

    سؤال 35 : اگر كسى را كه زودتر از او وارد مسجد شده بيرون كند وجايش را بگيرد ، اعتكافش صحيح است يا نه ؟
    جواب : أقوى صحت اعتكاف است حتى اگر در جاى او بنشيند .

         غصبى بودن اجزاء مسجد يا لباس معتكف
    سؤال 36 : اگر آجر وخاك مسجد يا لباس معتكف غصبى باشد اعتكاف چه حكمى دارد ؟
    جواب : در صورتى كه بتواند آن را كنار زند بايد كنار بزند و اگر نتواند أقوى صحت اعتكاف است ، واما  لباس اگر غصبى باشد در صحت اعتكاف مضرّ نيست .

         حق اولويت
    سؤال 37 : آيا گذاشتن وسائل يا نوشتن نام وامثال آن موجب سبقت در محلى از مسجد مى‏شود ؟
    جواب : گذاشتن رحل واسباب موجب سبقت مى‏شود ، ولى نوشتن نام موجب اولويّت نمى‏شود .

         اعتكاف در مسجد مقدّس جمكران
    سؤال 38 : اعتكاف در مسجد مقدّس جمكران جايز ( صحيح ) است يا خير ؟
    جواب : اعتكاف در مسجد جمكران صحيح است ، لكن سعى كند در مسجد قديمى اعتكاف كند .

    سؤال 39 : آيا اعتكاف در زير زمين مسجد مقدّس جمكران ، كه از جهت نمازهاى يوميّه ونماز آقا امام زمان ( عجل اللّه‏ تعالى فرجه الشريف ) استفاده مى‏شود ( البته به صورت مرتب نماز جماعت ندارد ) ، جايز است ؟
     
    جواب : زير زمين مسجد قديمى ملحق به مسجد است گر چه در زير زمين جماعت اقامه نشود و اما جاهايى كه توسعه يافته اگر قصد مسجديّت كرده‏اند مى‏شود اعتكاف كرد .

    سؤال 40 : آيا محوطه اطراف مسجد جمكران كه به عنوان حياط از آن استفاده مى‏شود ، حكم مسجد را دارد ؟
    جواب : ظاهراً حكم مسجد را ندارد وبايد از متولّيان سؤال كرد .

         تغيير مكان در داخل مسجد
    سؤال 41 : اگر اعتكاف در زير زمين مسجد جمكران جايز باشد ، در صورتى كه بين طبقه پايين وبالا در ورودى باشد آيا مى‏توان اعمال را در طبقه بالا وخواب واستراحت را در طبقه پايين انجام داد يا هر دو عمل در يك مكان باشد ؟
    جواب : در يك مسجد لازم نيست اعتكاف در يك جا باشد ، و مى‏تواند مدتى طبقه بالا ومقدارى طبقه پائين اعتكاف كند .

         شك در مسجديّت
    سؤال 42 : آيا اين عبارت صحيح است ؟ « بام وسرداب مسجد و هر چه به سبب توسعه مسجد به آن افزوده شده جزء مسجد به حساب مى‏آيد ، مگر آنكه بدانيم جزء مسجد نيست ، يعنى در صورت شك چنين جاهايى حكم مسجد را دارد » 

    جواب : در صورت شك در جزئيّت مسجد نمى‏توان اعتكاف كرد ، وقتى اعتكاف در پشت بام وسرداب مسجد وتوسعه‏هاى آن صحيح است كه بدانيم جزء مسجد است .

    سؤال 43 : آيا جايى را كه انسان نداند جزء مسجد است يا متعلّقات آن ، حكم مسجد را دارد ؟
    جواب : حكم مسجد را ندارد .

    سؤال 44 : آيا فرض اوليه بر اين است كه قسمتهاى مختلف مسجد ، حكم مسجد را دارند يا اينكه بايد مسجد بودن آنها ثابت شود ؟
    جواب : بايد مسجد بودن آن ثابت شود .

    سؤال 45 : اعتكاف در مكان هايى كه شك داريم جزء مسجد است ( مثل بام ، سرداب ، حياط ، ومقدارى كه به مسجد افزوده شده ) چه حكمى دارد ؟
    جواب : اعتكاف در آن صحيح نيست ، لكن مى‏توان به رجاء مطلوبيت آورد .

         دو مسجد متصل به يكديگر
    سؤال 46 : آيا اعتكاف در دو مسجد متصل به هم ( به طورى كه بخشى از وقت را در يكى وبخشى از آن را در ديگرى بماند ) جايز است ؟
    جواب : در صورتى كه دو مسجد حساب شوند ، صحيح نيست مقدارى در يكى و مقدارى در ديگرى اعتكاف كرد ، ولى اگر دو شبستان از يك مسجد باشند جايز است .
     
    خارج شدن از مسجد
         مواردى كه خارج شدن از مسجد جايز است 

    سؤال 47 : در چه مواردى معتكف مى‏تواند از مسجد خارج شود ؟
    جواب : براى تشييع جنازه و نماز بر ميّت و دفن وغسل آن و عيادت بيمار و هر كارى كه به نظر عرف ضرورت داشته باشد ، ولى بايد به مقدار لازم و احتياج خارج شود نه بيشتر .

         مواردى كه خارج شدن از مسجد واجب است
    سؤال 48 : در چه مواردى واجب است معتكف از مسجد خارج شود ؟ اگر در مواردى كه واجب است خارج شود اين كار را نكند ، آيا به اعتكاف او ضررى مى‏زند ؟   
    جواب : اگر در مسجد جنب شود ونتواند در خود مسجد غسل كند ، واجب است خارج شود و در صورتى كه خارج نشود اعتكاف باطل مى‏شود زيرا باقى ماندن جنب در مسجد جايز نيست .

     
         راه رفتن زير سايه ، نشستن ، انتخاب راه نزديك
    سؤال 49 : در هنگام خروج در موارد مجاز يا خروج ضرورى از محل اعتكاف :
    الف - آيا مى‏توان زير سايه راه رفت ؟ آيا مى‏تواند در سايه بنشيند ؟
    ب - آيا انتخاب نزديكترين مسير واجب است ؟
    جواب : الف - نشستن زير سايه بعد از خروج جايز نيست ، بلكه بعد از انجام كار ، أحوط لزومى ترك نشستن است مطلقا .
    ب - بنابر احتياط واجب بايد أقرب طرق را انتخاب كند .

         خارج شدن از مسجد به جهت جهل به حكم يا فراموشى يا اكراه
    سؤال 50 : در موارد زير اگر عمداً و از روى اختيار در غير موارد مجاز از مسجد بيرون رود ، اعتكاف او چه حكمى دارد ؟
     
    الف - اگر جاهل به حكم باشد .
    ب - اگر به سبب فراموشى يا اكراه از مسجد خارج شود .
    جواب : الف - صحت اعتكاف او محل اشكال است .
    ب - در صورتى كه اعتكاف محو نشود اشكال ندارد ، ولى اگر صورت اعتكاف در اثر زياد ماندن بيرون مسجد محو شود ، اعتكاف باطل مى‏شود اگر چه خروج از روى فراموشى يا اضطرار باشد .

         خارج شدن براى غسل جنابت
    سؤال 51 : اگر كسى در مسجد جنب شد آيا مى‏تواند در مسجد غسل كند ؟ وظيفه او چيست ؟
    جواب : در صورتى كه غسل كردن موجب مكث زياد نشود و مستلزم هتك مسجد نباشد بايد در مسجد غسل كند على الأحوط ، در غير اين صورت بايد خارج شود وبيرون غسل كند .

    سؤال 52 : اگر در مسجد الحرام و مسجد النبى  صلى‏الله‏عليه‏و‏آله جنب شود وظيفه او چيست ؟
    جواب : وظيفه او تيمّم است براى خارج شدن و در خارج غسل كند ، ولى اگر زمان غسل كوتاه‏تر از زمان تيمّم و خروج از مسجد باشد بايد همان جا غسل كند .

         حكم بعضى موارد خروج از مسجد
    سؤال 53 : خارج شدن معتكف از مسجد در موارد ذيل چه حكمى دارد ؟
    الف - براى وضوء .
    ب - غسل مستحبى و مسواك زدن .
    ج - جهت تلفن زدن به خانواده در موارد ضرورى و امور متعارف .
    د - جهت ديدار با خانواده در بيرون از محدوده مسجد .
    هـ - براى شركت در دروس حوزه يا دانشگاه .
    و - نماز جماعت يا نماز جمعه .

    جواب : الف - در صورتيكه در مسجد ممكن باشد و در حرج نيفتد براى وضو خارج نشود .
    ب - جواز خروج مشكل است وأحوط خارج نشود .
    ج - در فرض مسأله جايز نيست .
    د - در غير موارد ضرورى جايز نيست .
    هـ - در غير موارد ضرورى موجب بطلان است .
    و - خروج براى نماز جماعت اشكال دارد ولى براى نماز جمعه جايز مى‏باشد على الأظهر .


         خروج معتكف محرم از مسجد الحرام به مسعى
    سؤال 54 : شخصى قصد اعتكاف در مسجد الحرام را دارد . آيا مى‏تواند قبل از اذان صبح در مسجد تنعيم محرم شود وبقيه اعمال را در حال اعتكاف انجام دهد ؟ با توجه به اينكه محل سعى ( بين صفا ومروه ) جزء مسجد نيست .
    جواب : اگر قبل از اذان صبح به مسجد الحرام بيايد وقصد اعتكاف و روزه كند ، اعتكاف او صحيح است وخروج او براى سعى بين صفا ومروه امر ضرورى است و به اعتكاف ضرر نمى‏رساند .
     
         حياط ، آبدارخانه و دفتر مسجد
    سؤال 55 : در عمل اعتكاف رفتن به حياط مسجد ، آبدارخانه ، دفتر مسجد وديگر قسمتها چه حكمى دارد ؟
    جواب : اگر اين مواضع جزء مسجد باشند اشكال ندارد و گرنه جايز نيست مگر براى امر ضرورى .

         خارج شدن براى غسل مستحبى
    سؤال 56 : معتكف در روز سوم اعتكاف براى غسل مستحبى از مسجد خارج مى‏شود ، آيا اعتكاف باطل مى‏شود يا خير ؟ بر فرض بطلان تنها قضا لازم است يا كفاره هم لازم مى‏باشد ؟
    جواب : احتياطاً اعتكاف را ادامه دهد و در صورتى كه واجب بوده احتياطاً قضاء كند وأقوى آن است كه كفاره ندارد ، گرچه أحوط است .

         رفتن به نماز جمعه
    سؤال 57 : آيا شخص معتكف مى‏تواند براى شركت در نماز جمعه از مسجد محل اعتكاف خارج شود ؟
     
    جواب : احتياط آنست كه حتى براى نماز جمعه خارج نشود .

         رفتن به سالن غذاخورى
    سؤال 58 : با توجه به مشكلاتى كه صرف غذا در مسجد دارد ، آيا صرف غذا در سالن غذاخورى كه در محوطه مسجد است براى معتكفين جايز است ؟
    جواب : اگر جزء مسجد باشد هيچ اشكالى ندارد ، ولى اگر جزء مسجد نباشد وناچار باشد ، به مقدار ضرورت براى صرف غذا جايز است و بايد بلافاصله به مسجد برگردد .

         رفتن براى امامت جماعت
    سؤال 59 : آيا روحانى كه معتكف شده است مى‏تواند براى امامت جماعت به مسجد ديگر و يا به منبر در محل ديگر برود و به محل اعتكاف برگردد ؟
    جواب : احتياط آنست كه از مسجد خارج نشود مگر براى ضرورت ولو به نظر عرف ، پس اگر امام جماعتى نباشد و مردم منتظر او باشند به طورى كه ضرورت عرفيه صدق كند ، جايز است برود .

         رفتن سر كلاس و محل كار
    سؤال 60 : آيا كارمندان و معلّمين مى‏توانند معتكف شوند و سر كلاس و محل كار رفته و سپس به مسجد برگردند ؟
    جواب : نمى‏تواند از مسجد خارج شود مگر براى ضرورت به مقدار ضرورت ، و اگر در وقت ضرورت طورى باشد كه صورت اعتكاف محو شود ، اعتكاف باطل مى‏شود .
     
    محرمات اعتكاف
         توقّف با حال جنابت در مسجد
    سؤال 61 : توقّف با حال جنابت در مسجد ، آيا ضررى به اعتكاف مى‏زند ؟
    جواب : توقّف عمدى با حال جنابت اعتكاف را باطل مى‏كند على الأظهر .

         بوئيدن عطر
    سؤال 62 : آيا در حال اعتكاف بوئيدن عطريات و گياهان خوشبو « براى لذت بردن » حرام است يا اگر لذت هم نبرد جايز نيست ؟
    جواب : بوئيدن عطريات براى تلذّذ حرام است واگر متلذّذ نشود اشكال ندارد على الأظهر ، ولى احتياط مستحب ترك آن است .

         انجام معاملات
    سؤال 63 : اگر در حال اعتكاف معامله‏اى انجام دهد ، آيا آن معامله صحيح است ؟
     
    جواب : معامله گر چه حرام است ولى صحيح مى‏باشد .

         خريد وفروش
    سؤال 64 : آيا در صورت نياز و ضرورت مى‏تواند خريد وفروش نمايد ؟ آيا در اين امور توكيل يا نقل به غيرِ بيع  لازم است ؟ ( يعنى به شخص ديگرى وكالت دهد تا از طرف او خريد وفروش كند يا به غير خريد وفروش ، مثلاً با قرض يا بخشش نقل وانتقال كنند ) .
    جواب : در صورتى كه به خريد و فروش نياز داشته باشد و نتواند توكيل كند جايز است ، ولى اگر بتواند وكيل بگيرد نبايد خود خريد وفروش را انجام دهد ، ونيز اگر بتواند به غير بيع وشراء نقل وانتقال كند أحوط آنست كه بيع نكند .

         بعض محرمات اعتكاف
    سؤال 65 : حكم موارد زير براى زن و شوهر در حال اعتكاف چگونه است ؟
     
    الف - لمس .
    ب - بوسه
    ج - نگاه از روى شهوت
    د - صحبت تلفنى از روى شهوت
    جواب : الف - لمس با شهوت حرام است و فرقى بين زن و شوهر نيست .
    ب - بوسه با شهوت حرام است و فرقى بين زن و شوهر نيست .
    ج - احتياط مستحب ترك آن است گر چه جايز است .
    د - جايز است مگر آنكه موجب استمناء شود .

         استمناء
    سؤال 66 : آيا استمناء از محرّمات اعتكاف است ؟
    جواب : استمناء از محرّمات اعتكاف است گر چه به نحو حلال باشد ، مانند نظر به زوجه با شهوت به طورى كه منى خارج شود .

     
         صحة و بطلان اعتكاف در صورت ارتكاب محرمات
    سؤال 67 : كدام يك از موارد زير به صحت اعتكاف ضررى مى‏زند ؟
    الف - غصب كردن جاى معتكفين ديگر
    ب - در حال اعتكاف لباس غصبى پوشيدن
    ج - غصبى بودن زمين مسجد
    د - غصبى بودن فرش مسجد
    جواب : الف - باطل شدن اعتكاف محل تأمّل است وأقوى آنست كه باطل نمى‏شود .
    ب - اعتكافش صحيح است .
    ج - اگر مقصود آنست كه خاك روى زمين مسجد غصبى است آن را كنار بزند و اگر ممكن نشد على الأظهر اعتكافش صحيح است ، واگر مقصود آنست كه خود زمين مسجد غصبى است اعتكاف مورد ندارد چون زمين غصبى مسجد نمى‏شود ، و اگر مقصود آنست كه زمين مسجد را غصب كرده‏اند پس اگر مسجديّت آن از بين نرفته ، اعتكاف در آن صحيح است .
     د - فرش را كنار بزند و روى زمين اعتكاف كند واگر ممكن نيست اعتكاف او صحيح است على الأظهر .

    سؤال 68 : ارتكاب كدام يك از محرّمات اعتكاف ، اعتكاف را باطل مى‏كند ؟
    جواب : همه محرّمات اعتكاف آن را باطل مى‏كند وفرقى نيست بين آنكه در روز واقع شود يا در شب على الأظهر.

         ارتكاب سهوى محرمات
    سؤال 69 : اگر يكى از محرّمات اعتكاف را سهواً مرتكب شود ، به صحّت اعتكاف ضررى وارد مى‏كند ؟
    جواب : ارتكاب سهوى به اعتكاف ضرر نمى‏رساند لكن در جماع سهوى احتياط ترك نشود .

         صحة و بطلان اعتكاف در صورت بوئيدن عطر
    سؤال 70 : عطر وگلاب زدن يا بو كردن عطر وگلاب اعتكاف را باطل مى‏كند يا خير ؟ آيا لذت بردن يا نبردن از بوى خوش فرقى در حكم ايجاد مى‏كند ؟
    جواب : با قصد تلذّذ مسلماً اعتكاف باطل مى‏شود و اما بدون قصد تلذّذ أقوى عدم بطلان اعتكاف است ولى احتياط ترك نشود ، واگر شامّه نداشته باشد پس هيچ اشكالى ندارد .

         ارتكاب سهوى محرمات
    سؤال 71 : ارتكاب سهوى محرّمات اعتكاف چه حكمى دارد ؟ آيا در اين مورد ، حكم جماع نيز مانند ساير محرّمات است ؟
    جواب : ضرر به اعتكاف نمى‏زند ولى در جماع سهوى احتياط ترك نشود ، به اين معنا كه اگر اعتكاف واجب بود آن را اتمام كند و سپس قضاء يا اعاده كند .

         حكم ارتكاب جماع سهواً يا عمدا
    سؤال 72 : اگر در حال اعتكاف واجب ، سهواً يا عمداً جماع كند ، در مورد قضا يا اعاده اعتكاف ، تكليف چيست ؟
    جواب : اگر جمع عمدى در اعتكاف واجب كرد بايد كفاره بدهد و اعتكاف را اگر واجب معيّن بوده قضا كند على الأحوط ، و اگر واجب موسّع بوده اعاده كند ، و در اعتكاف مستحب پس اگر در دو روز اول باشد اعتكاف باطل مى‏شود ولى كفاره وقضا ندارد ، اما اگر در روز سوم جماع عمدى كرد أحوط قضا است واما جماع سهوى پس بطلان اعتكاف به آن محل تأمّل است و احتياط ترك نشود .

         صحّت وبطلان اعتكاف در صورت ارتكاب محرمات
    سؤال 73 : اگر يكى ديگر از محرّمات اعتكاف غير از جماع را عمداً يا سهواً انجام دهد و نيز در مورد لمس كردن و بوسيدن با شهوت كه از روى سهو باشد ، در هر يك از موارد زير حكم چيست ؟
    الف - اگر اعتكاف واجب معيّن باشد .
    ب- اگر اعتكاف واجب غير معيّن باشد .
     
    ج - اگر اعتكاف مستحب باشد و در دو روز اول مرتكب يكى از محرّمات مورد سؤال شود . 

    د- اگر اعتكاف مستحب باشد و در روز سوم مرتكب يكى از محرّمات مورد سؤال شود .
    جواب : الف و ب - ارتكاب سهوى مضرّ نيست ، وارتكاب عمدى اعتكاف را باطل مى‏كند و موجب قضاء در واجب معيّن مى‏شود على الأحوط .
    ج - در اعتكاف مستحب ارتكاب يكى از محرّمات اشكال ندارد فقط اعتكاف باطل مى‏شود .
    د - در روز سوم اعتكاف مستحب ارتكاب محرّمات اعتكاف را باطل مى‏كند و على الأحوط قضاء لازم مى‏شود .

         صحبت كردن و خنديدن
    سؤال 74 : صحبت كردن و خنديدن در حال اعتكاف چه حكمى دارد ؟
    جواب : صحبت كردن وخنديدن اشكالى ندارد .
     
    قضاى اعتكاف
         فوريّت در قضاى اعتكاف
    سؤال 75 : آيا واجب است كه قضاى اعتكاف را فوراً بجا آورد ؟
    جواب : لازم نيست قضاء اعتكاف را فوراً انجام دهد ، فقط اهمال نكند .

         وجوب قضا
    سؤال 76 : اگر كسى نذر كند ايام معيّنى را معتكف باشد و از آن ايام معيّن تخلّف نمايد آيا قضاء بر او واجب است ؟
    جواب : على الأحوط قضاء لازم است .

         مردن در حين اعتكاف
    سؤال 77 : اگر شخص معتكف در اثناء اعتكاف واجب ( به نذر يا مثل آن ) بميرد ، آيا قضاى آن بر ولى او واجب است ؟
    جواب : قضاء اعتكاف واجب كه در اثناء آن معتكف بميرد بر ولى واجب نيست .
     
    كفاره اعتكاف
         كفاره جماع
    سؤال 78 : اگر اعتكاف واجب يا مستحب را با جماع باطل كند ، آيا كفاره بر او واجب است ؟ آيا ارتكاب اين عمل در شب يا روز ، فرقى در حكم ايجاد مى‏كند ؟ آيا ارتكاب اين عمل در دو روز اول يا روز سوم فرقى در حكم ايجاد مى‏كند ؟
    جواب : در اعتكاف واجب و روز سوم از اعتكاف مستحب اگر با جماع اعتكاف را باطل كند كفاره بر او واجب مى‏شود وفرقى در وجوب كفاره بين شب وروز نيست ، و در روز اول و دوم اعتكاف مستحب ، جماع كفاره نمى‏آورد ، لكن در روز سوم احوط كفاره است .

         مراعات ترتيب
    سؤال 79 : آيا براى انجام كفاره ، اولويّتى در موارد كفاره ( آزاد كردن برده ، دو ماه روزه  گرفتن ، 60 فقير را اطعام كردن ) وجود دارد ؟ ( يعنى بهتر باشد كه مثلاً 60 روز روزه بگيرد واگر نتوانست مورد  ديگر را انجام دهد ) .
    جواب : كفاره اعتكاف مانند كفاره افطار عمدى در ماه رمضان است و احتياط مستحب آنست كه ترتيب را مراعات كند ، يعنى اول عتق رقبه و اگر ممكن نشد صيام شهرين و اگر ممكن نشد اطعام 60 مسكين .

         وجوب كفاره
    سؤال 80 : آيا باطل كردن اعتكاف بوسيله جماع يا ساير محرّمات ، كفاره دارد ؟ و اگر كفاره دارد ، آيا مثل كفاره ماه رمضان است ؟
    باطل كردن اعتكاف با جماع كفاره‏اى مثل كفاره ماه رمضان دارد ، ولى در غير جماع كفاره نيست .

         كفاره معتكف به نذر در ماه رمضان
    سؤال 81 : اگر نذر كند در ماه رمضان معتكف شود ، سپس در ماه رمضان روزه خود را باطل كند ، چند كفاره بر او واجب مى‏شود ؟
    جواب : در صورتى كه نذر معيّن باشد و با جماع روزه و اعتكاف خود را باطل كند ، سه كفاره بايد بدهد يكى براى اعتكاف ، يكى براى روزه ماه رمضان و يكى براى مخالفت نذر ، ولى اگر با مفطرات ديگر روزه و اعتكاف خود را باطل كند ، يك كفاره براى افطار عمدى در ماه رمضان بايد بدهد و يكى هم براى مخالفت نذر ، وباطل كردن اعتكاف كفاره ندارد .

         معتكفى كه روزه قضا گرفته
    سؤال 82 : اگر روزه قضا را در هنگام اعتكاف واجب بگيرد و سپس روزه خود را در بعد از ظهر باطل كند ، چند كفاره بر او واجب است ؟ اگر اعتكاف مستحب باشد ، حكم چگونه است ؟
    جواب : اگر با جماع باطل كند ، يك كفاره براى باطل كردن اعتكاف و يك كفاره افطار در قضاى ماه رمضان بعد از ظهر بايد بدهد ، و اگر با مفطرات ديگر روزه و اعتكاف را باطل كند ، يك كفاره فقط براى افطار در قضاى ماه رمضان دارد ، و در اعتكاف مستحب يك كفاره براى افطار قضاى ماه رمضان بيشتر نيست ، مگر آنكه در روز سوم اعتكاف مستحب باشد كه باز هم بايد دو كفاره بدهد .

     
    مسائل متفرقه
         ادامه دادن اعتكافى كه باطل شده
    سؤال 83 : اگر اعتكاف به سبب پيش آمدن مانعى به هم بخورد :
    الف - آيا مى‏توان همان اعتكاف را بعد از بر طرف شدن مانع در همان مسجد به پايان ببرد ؟
    ب - آيا مى‏تواند آنرا در مسجد ديگرى ادامه دهد ؟
    جواب : الف - اعتكاف باطل مى‏شود و نمى‏توان آن را در همان مسجد ادامه داد .
    ب - در مسجد ديگر هم نمى‏شود ادامه داد ولى اگر اعتكاف واجب باشد بايد آنرا قضاء كند .

         زن معتكفى كه او را طلاق دهند
    سؤال 84 : اگر زنى را كه معتكف است طلاق رجعى دهند تكليفش چيست ؟ و اعتكاف او چه حكمى دارد ؟
    جواب : اگر اعتكاف مستحب باشد يا واجب موسّع باشد بايد هر چه زودتر به خانه برگردد و عدّه نگه دارد وبعد اعتكاف را اعاده كند ، ولى اگر واجب معيّن باشد يا روز سوم اعتكاف باشد مخيّر است على الأظهر .

         طلاق و ازدواج در حال اعتكاف
    سؤال 85 : حكم طلاق و ازدواج در حال اعتكاف چيست ؟
    جواب : معتكف جايز است هم طلاق دهد هم ازدواج كند ، يا براى كس ديگر عقد نكاح را بخواند .

         بطلان اعتكاف واجب
    سؤال 86 : آيا اگر اعتكاف واجب خود را در مسجدى بجا آورد وبعداً بفهمد كه اعتكاف در آنجا صحيح است ، اعتكاف او چه حكمى دارد ؟
    جواب : اعتكاف او باطل است ، ودر صورتى كه وجوب مطلق باشد و مقيّد به وقت معيّن نبوده ، بايد دوباره در مسجدى كه اعتكاف در آن صحيح است اعتكاف كند ، ولى اگر موقّت بود به همان زمانى كه باطل كرده ، أحوط وجوبى قضاء است .

     

     
     

     
     
     
     
     
     

    آدرس: قم - روبروي شبستان امام خميني(ره) - دفتر آيت الله العظمي شاهرودي (دام ظله)

    تلفن: 7730490 3، 7744327 3- 025 فکس: 7741170 3- 025  

    پست الکترونيک: info@shahroudi.net / esteftaa.shahroudi.com@gmail.com